Pesach

“Deze dag moet voor u een gedenkdag worden. U moet hem vieren als een feest voor de HEERE. U moet hem vieren als een eeuwige verordening, al uw generaties door.” (Exodus 12:14)

 

Pesach is één van de belangrijkste en meest gevierde feestdagen binnen het Jodendom.

In huizen en synagogen in Israël en verspreid over de hele wereld herdenkt het Joodse volk de uittocht van de Israëlieten uit het oude Egypte, een gebeurtenis die meer dan 3300 jaar geleden plaatsvond. Ook bij de Westelijke Muur (de Klaagmuur) in Jeruzalem komen velen samen om dit feest te vieren.

Tijdens de Pesach Seder, een bijzondere en rituele maaltijd die plaatsvindt op de eerste twee avonden van Pesach, verzamelen familie en vrienden zich rond de tafel. Daar wordt het indrukwekkende verhaal verteld van Gods machtige en wonderlijke ingrijpen, waarmee Hij het volk Israël bevrijdde uit onderdrukking, gebondenheid en slavernij.

De traditie om dit verhaal telkens opnieuw te vertellen, vindt haar oorsprong in een duidelijk Bijbels gebod:

“En het zal gebeuren, als u in het land komt dat de HEERE u geven zal, zoals Hij gesproken heeft, dan moet u deze dienst in acht nemen. En het zal gebeuren, als uw kinderen tegen u zullen zeggen: Wat betekent deze dienst voor u? dat u moet zeggen: Dit is een Pascha-offer voor de HEERE, Die in Egypte de huizen van de Israëlieten voorbijging, toen Hij de Egyptenaren trof en onze huizen bevrijdde. Toen knielde het volk en boog zich neer.” (Exodus 12:25-27)

Dit verhaal wordt verteld aan de hand van een speciaal boek: de Haggadah, wat letterlijk ‘vertelling’ betekent.

Iedere aanwezige hoort opnieuw hoe God de farao via Mozes confronteerde met de indringende oproep: “Laat Mijn volk gaan, zodat zij Mij kunnen dienen. ” (Exodus 8:1)

 

Pesach: het feest van het ongezuurde brood

De naam “Pesach” (voorbijgaan) verwijst naar de tiende plaag: de dood van de eerstgeborenen, die Egypte trof toen de farao bleef weigeren de Israëlieten te laten vertrekken.

Om ervoor te zorgen dat deze plaag het volk Israël niet zou treffen, gaf God hun de opdracht een lam te slachten en het bloed daarvan op de deurposten aan te brengen. Zo zou de verderfengel weten dat hij dat huis moest overslaan:

“Als Ik het bloed zie, zal Ik u voorbijgaan...” (Exodus 12:13)

Tijdens deze laatste en zwaarste plaag werden zowel Israëlitische als Egyptische eerstgeborenen alleen gespaard wanneer het bloed van het lam zichtbaar was op de deurposten, als teken van gehoorzaamheid aan Gods bevel:

“En het bloed zal u tot een teken zijn aan de huizen waarin u verblijft. Als Ik het bloed zie, zal Ik u voorbijgaan en er zal geen plaag onder u zijn die verderf teweegbrengt, als Ik het land Egypte zal treffen.” (Exodus 12:13)

Omdat God wist dat de bevrijding na deze plaag snel zou volgen, gaf Hij ook de opdracht om ongezuurd brood te bereiden. Er was immers geen tijd om het deeg te laten rijzen. Daarom staat dit feest ook bekend als het feest van het ongezuurde brood: “Zeven dagen lang moet u ongezuurd brood eten…” (Exodus 12:15)

“Neem dan het feest van de ongezuurde broden in acht, want op deze zelfde dag zal Ik uw legers uit het land Egypte geleid hebben. Daarom moet u deze dag in acht nemen als een eeuwige verordening, al uw generaties door.” (Exodus 12:17)

 

Oordeel door middel van de plagen

God had besloten Zijn volk te bevrijden uit de slavernij in Egypte en sprak daarbij oordeel uit over allen die Zijn plan tegenstonden.

“Daarom zal Ik Mijn hand uitstrekken en Egypte treffen met al Mijn wonderen die Ik te midden daarvan doen zal. Daarna zal hij u laten gaan.” (Exodus 3:20)

In dat kader stortte God Zijn toorn uit over de farao en de Egyptenaren door middel van de tien plagen (Eser Hamakot).Elke afzonderlijke plaag vormde een krachtige demonstratie van de suprematie van JHWH, de enige ware God, boven de vele afgoden die in Egypte werden vereerd. Een voorbeeld hiervan is de eerste plaag: Dam (bloed). Toen God Mozes opdroeg zijn staf boven de Nijl uit te strekken en het water in bloed veranderde, werd daarmee een directe slag toegebracht aan de Egyptische goden die met de Nijl verbonden waren. Zo werden onder andere Osiris, de god van de onderwereld, Sobek, de krokodillengod, en Khnum, de beschermer van de Nijl, openlijk vernederd.

Op vergelijkbare wijze openbaarde elke volgende plaag op indrukwekkende wijze de macht van de levende God van Abraham, Isaak en Jakob. Tegelijkertijd werden de valse goden van Egypte ontmaskerd, evenals de misleidende geestelijke machten van de duisternis die daarachter schuilgingen (vgl. Openbaring 16:13-14).

Opmerkelijk is dat in de eindtijd, wanneer de wereld zich zal overgeven aan de aanbidding van de anti-Messias, bepaalde plagen die Egypte troffen opnieuw zullen verschijnen als tekenen van Gods oordeel. Er wordt gesproken over bloed, hagel, duisternis en pijnlijke zweren.

“En de eerste (engel) ging en goot zijn schaal uit over de aarde, en er kwam een kwaadaardige en schadelijke zweer bij de mensen die het merkteken van het beest hadden en die zijn beeld aanbaden. En de tweede engel goot zijn schaal uit in de zee, en die werd bloed, als van een dode. En elk levend wezen in de zee stierf. En de derde engel goot zijn schaal uit in de rivieren en de waterbronnen, en het water werd bloed.” (Openbaring 16:2-4)

 

De volgorde van de Pesach Seder

De Pesach Seder (orde) bestaat uit een zorgvuldig opgebouwd geheel van vijftien stappen, waarin verschillende wezenlijke en diep symbolische elementen een plaats hebben. Deze vijftien stappen, evenals de bijbehorende handelingen en symbolen, zijn vastgelegd in de Haggadah (vertelling). In wat volgt zullen enkele van deze stappen nader worden toegelicht.

Elke Seder begint met Kadesh (heiliging), waarbij de zegen wordt uitgesproken over de eerste beker wijn. Daarbij wordt de Naam van God geheiligd en wordt de heiligheid van het Pesachfeest verkondigd. Door de zegen over de wijn wordt de beker opgeheven – een symbool van vreugde – en wordt het feest geopend.

Vervolgens spreken de aanwezigen gezamenlijk: “Onze God en God van onze voorouders, wij danken U dat U ons de mogelijkheid geeft om in verbondenheid samen te komen en het feest van de vrijheid te vieren. Zoals de Pesach Seder al eeuwenlang families en vrienden bijeenbrengt om de gebeurtenissen te gedenken die tot onze vrijheid hebben geleid, zo willen ook wij ons één weten met Joden overal ter wereld die dit eeuwenoude ritueel onderhouden en daardoor verbonden blijven met hun geschiedenis. Terwijl wij de momenten uit de lange geschiedenis van ons volk opnieuw beleven en hun bevrijding uit slavernij gedenken, bidden wij dat de liefde voor vrijheid in ons hart levend blijft. Moge ons leven gericht zijn op het bestrijden van elke vorm van onderdrukking en onrecht. (Haggadot)”

Tijdens de Sedermaaltijd worden vier bekers wijn gedronken. Deze vier bekers verwijzen naar de vier beloften van God, zoals die verwoord worden in Exodus 6:5-6: “Zeg daarom tegen de Israëlieten: Ik ben de HEERE. Ik zal u uitleiden van onder de dwangarbeid van de Egyptenaren. Ik zal u redden uit hun slavernij en u verlossen door een uitgestrekte arm en door zware strafgerichten. Ik zal u tot Mijn volk aannemen en Ik zal u tot een God zijn. Dan zult u weten dat Ik de HEERE, uw God, ben, Die u uitleidt van onder de dwangarbeid van de Egyptenaren.”

In Israël is het gebruikelijk om daarnaast een vijfde beker wijn te schenken. Deze herinnert aan de vervulling van Gods laatste belofte: dat Hij Zijn volk zou terugbrengen naar het land dat Hij aan Abraham, Isaak en Jakob heeft toegezegd.

“Ik zal u brengen in het land waarvoor Ik Mijn hand opgeheven heb, dat Ik het aan Abraham, Izak en Jakob geven zou. Ik zal het u in erfelijk bezit geven, Ik, de HEERE.” (Exodus 6:7)

 

De Sederplaat

Op elke Pesach-tafel staat een Sederbord, gevuld met verschillende symbolische gerechten. Zowel het bord zelf als de elementen die erop liggen, vertellen samen het verhaal van Pesach en geven op tastbare wijze uitdrukking aan de geschiedenis van bevrijding.

Karpas (groene groente):
De karpas bestaat meestal uit een groene groente, zoals peterselie, en staat symbool voor leven, wedergeboorte en vernieuwing. Deze groente wordt gedoopt in zout water, dat de tranen van de Israëlitische slaven vertegenwoordigt. Deze handeling, die plaatsvindt in de derde stap van de Seder, herinnert ons eraan dat het leven onlosmakelijk verbonden kan zijn met verdriet en tranen.

Maror (bittere kruiden):
De bittere kruiden op het Sederbord staan voor de bitterheid en hardheid van de slavernij die de Israëlieten in Egypte hebben ervaren. Vaak wordt hiervoor mierikswortel gebruikt. Het eten van de maror vindt plaats in de negende stap van de Seder en maakt de herinnering aan het lijden concreet en voelbaar.

Chazeret (bittere groente):
De chazeret vormt een tweede symbool van de bitterheid van de slavernij in Egypte. Meestal wordt hiervoor een blad van romaine sla gebruikt. Zowel de maror als de chazeret herinneren niet alleen aan het verleden, maar ook aan de realiteit van vandaag, waarin mensen nog steeds lijden onder onderdrukking en vervolging. Zo ervaren ook veel Joodse gelovigen weerstand en lijden vanwege hun geloof in Yeshua.

Charoset:
Charoset is een zoet, bruinachtig mengsel van onder andere geraspte appels, walnoten, kaneel en zoete wijn of druivensap. Het stelt de mortel voor die de Israëlitische slaven gebruikten bij het bouwen van de Egyptische voorraadsteden en symboliseert de zwaarte van hun arbeid.

In de tiende stap van de Seder worden de charoset en de maror samen gegeten, als een soort sandwich tussen twee stukken matzah. Door eerst de bitterheid van de maror en vervolgens de zoetheid van de charoset te proeven, worden we eraan herinnerd dat, hoewel de slavernij bitter was, de verlossing uiteindelijk zoet is.

Zeroah (schenkelbot):
De zeroah is een geroosterd stuk vlees, vaak een bot of kippennek, dat symbool staat voor het Pesachoffer (Korban Pesach) dat in de tijd van de Tempel werd gebracht en tijdens de Pesachmaaltijd werd gegeten.

Beitzah (ei):
Het hardgekookte en licht geroosterde ei op het Sederbord verwijst naar het feestoffer (Korban hagigah). Tegelijkertijd herinnert het aan de verwoesting van de Tempel en roept het op tot verlangen naar herstel.

 

Zeven dagen ongezuurd brood

Kort voor het begin van Pesach wordt al het zuurdesem uit het huis verwijderd. Het hele huis wordt zorgvuldig schoongemaakt, zodat er geen enkel spoor van zuurdesem achterblijft. “Zeven dagen moet u ongezuurde broden eten. Meteen op de eerste dag moet u het zuurdeeg uit uw huizen wegdoen, want ieder die iets gezuurds eet, van de eerste tot de zevende dag, die persoon moet uit Israël worden uitgeroeid.” (Exodus 12:15)

In de Bijbel staat zuurdesem symbool voor zonde en verderfelijke invloeden. Zoals een kleine hoeveelheid zuurdesem het hele deeg doet rijzen, zo kan ook een kleine zonde een grote en allesdoordringende invloed hebben op het leven. Daarom gaat het verwijderen van zuurdesem niet alleen om uiterlijke reiniging, maar ook om een innerlijk proces van zelfonderzoek.

“Doorgrond mij, o God, en ken mijn hart; beproef mij en ken mijn gedachten. Zie of er bij mij een schadelijke weg is, en leid mij op de eeuwige weg.” (Psalm 139:23-24)

Gedurende de hele Pesachperiode wordt ongezuurd brood (matzah) gegeten. Voor Joodse gelovigen in Yeshua (Jezus) heeft de matzah een bijzondere symbolische betekenis: zij verwijst naar Hem, die zonder zonde was.

Zelfs in het uiterlijk van de matzah zien zij een verwijzing naar de Messias. De strepen en doorboringen doen denken aan het lijden van Jezus, van wie geschreven staat: “Hij is doorboord om onze overtredingen, en door Zijn striemen is ons genezing geworden.” (Jesaja 53:5)

 

Matzah als symbool in de Sedermaaltijd

Een belangrijk onderdeel van de Pesach Seder is de stapel van drie matzot (meervoud van matzah, ongezuurd brood). Deze drie matzot worden geplaatst in een speciale hoes met drie vakken, de zogenoemde matzah tash (eenheid), waarin ze van elkaar gescheiden blijven en toch samen één geheel vormen.

In de vierde stap van de Seder, Yachatz (het breken van de matzah), wordt de middelste matzah uit deze hoes genomen, in tweeën gebroken en vervolgens in een wit linnen doek gewikkeld. Daarna wordt dit stuk verborgen, totdat de kinderen het na de Shulchan Orech (de feestmaaltijd), de elfde stap van de Seder, gaan zoeken en terugvinden.

De matzah tash met haar drie compartimenten houdt de drie stukken matzah bij elkaar, terwijl ze toch afzonderlijk blijven. Sommigen zien in deze bijzondere traditie een oorsprong in de vroege messiaanse gemeenschap van volgelingen van Yeshua. Volgens deze uitleg vertegenwoordigen de drie matzot HaShem (de Vader), HaMashiach Yeshua (Jezus de Messias) en de Ruach HaKodesh (de Heilige Geest).

De middelste matzah – die wordt gebroken – wordt in dit perspectief gezien als een beeld van de Messias. Zoals het lichaam van Yeshua werd gekruisigd, zo wordt ook deze matzah gebroken. En zoals Zijn lichaam in linnen werd gewikkeld en in een graf werd gelegd, zo wordt ook dit stuk matzah gewikkeld en verborgen.

Wanneer de kinderen deze verborgen matzah, de Afikoman (“dat wat daarna komt”), terugvinden en tevoorschijn halen, zien messiaans-Joodse gelovigen daarin een verwijzing naar de opstanding van Yeshua. Halleluja! Hoewel deze interpretatie geen onderdeel vormt van de traditionele Joodse Pesach Seder, wordt zij door messiaans-Joodse gelovigen vaak ervaren als een bijzonder en betekenisvol hoogtepunt van de viering.

 

De belofte van Pesach vervuld in Yeshua

Tijdens elke Pesach Seder stelt een kind de vier traditionele vragen, bekend als de Mah Nishtana: “Waarom is deze nacht anders dan alle andere nachten?” Toch ligt er onder deze vragen nog een diepere en meer persoonlijke vraag: “Hoe zal Adonai mij persoonlijk voorbijgaan om mij te redden van Zijn toorn en oordeel?”

Het antwoord is in wezen hetzelfde als bij het eerste Pesach, lang geleden: door het bloed van het Lam in geloof en gehoorzaamheid toe te passen. Maar hoe kan dat vandaag, nu er geen tempel meer is en er geen offers meer worden gebracht? Wanneer wij ons vertrouwen stellen op Yeshua HaMashiach en op het offer dat Hij heeft gebracht tot verzoening van onze zonden, mogen wij de zekerheid hebben dat wij bevrijd worden van de slavernij aan de zonde en uit het rijk van de duisternis. Zo ontvangen wij toegang tot het eeuwige leven.

“Jezus zei: ‘Ik ben de opstanding en het leven. Wie in Mij gelooft, zal leven, ook al sterft hij; en ieder die leeft en in Mij gelooft, zal nooit sterven” (Johannes 11:25-26). Gelovigen in Yeshua mogen erop vertrouwen dat, wanneer God de wereld zal oordelen zoals Hij eens Egypte oordeelde, Hij hen zal “voorbijgaan” wanneer Hij het bloed ziet dat over hun leven is aangebracht.“Hij heeft ons immers verlost uit de macht van de duisternis en overgebracht in het koninkrijk van Zijn geliefde Zoon.” (Kolossenzen 1:13)

Ieder van ons is, door het bloed van het Paaslam – Gods geliefde Zoon, Yeshua HaMashiach – gered uit het koninkrijk van de duisternis en overgebracht in het Koninkrijk van het Licht.

Tegelijkertijd blijft het een aangrijpende realiteit dat veel Joodse mensen wereldwijd Pesach vieren zonder te erkennen dat Yeshua gekomen is als de vervulling van dit feest en van de profetische Schriften.

Zij drinken de vier bekers wijn, zonder te zien dat in Yeshua de beloften van bevrijding, redding en verlossing hun vervulling vinden (vgl. Exodus 6:6-7; Handelingen 13:26-41).

Zij kijken naar de doorboorde matzah, zonder te herkennen dat Yeshua “doorboord werd om onze overtredingen” (vgl. Jesaja 53:5; Johannes 19:34-37).

Zij verbergen de matzah, zoeken ernaar en vinden haar terug, zonder te beseffen dat hun Messias Zich ook door hen wil laten vinden (vgl. Spreuken 30:4; Lucas 19:10).